Recenzja – Kamila Stępień-Kutera

Dane bibliograficzne

Routledge, Londyn 2019, oprawa twarda, 134 s. ISBN: 9781138237407; ebook: 9781315299839. Przybliżona cena: 155 $ / ebook: 50 $.

© Narodowy Instytut Fryderyka Chopina

arrow print

Podczas gdy gros kompozytorek tworzących w XIX wieku wciąż czeka na ponowne (lub w ogóle pierwsze) zaprezentowanie się światu, dwie ówczesne artystki cieszą się obecnie rozgłosem przekraczającym nawet popularność wielu ich kolegów po fachu. Clara Schumann i Fanny Hensel, bo o nich mowa, są nagrywane, analizowane, opisywane i z pełnym przekonaniem o wartości ich dorobku porównywane z najświetniejszymi twórcami epoki.

O ile Schumann – aktywnej koncertującej pianistce wirtuozce, promującej na bieżąco także swoje utwory – stosunkowo łatwo było przebić się do szerszego grona słuchaczy, o tyle tworzącą w zasadzie w ukryciu Hensel, zdominowaną zwłaszcza przez wybitnego brata, Feliksa Mendelssohna (który, podobnie jak ojciec obojga, uznawał za właściwe dla siostry raczej realizowanie zadań konwencjonalnie przypisanych kobiecie –  żonie, matce i strażniczce domowego ogniska – niż uprawianie własnej twórczości), odkryto dopiero niedawno. Serca publiczności podbiła, jak się zdaje, natychmiast. Nieznana, ale jakże obiecująca szybko stała się obiektem zainteresowania złaknionych nowości badaczy i publicystów. Stopniowo i na rynku, i w dyskursie naukowym zaczęły pojawiać poświęcone jej publikacje – czy to drobniejsze przyczynkowe artykuły, czy większe studia biograficzne – opisujące samą Fanny lub zgłębiające jej relacje z Feliksem, rodziną albo przyjaciółmi. Jej życie stało się nawet inspiracją dla powieściopisarzy.

Krok po kroku poświęcona Hensel literatura – wraz z edycjami jej kompozycji, korespondencji, dzienników i innych źródeł z epoki – rozrosła się na tyle, że ewidentna stała się potrzeba jej uporządkowania. Fanny Hensel: A Research and Information Guide Laury K.T. Stokes jest owocem tej właśnie potrzeby. Logicznie i wygodnie dla odbiorcy ułożony przewodnik to znakomicie przygotowany wykaz bibliograficzny, lecz i sam w sobie stanowi w zasadzie następne studium poświęcone Fanny Hensel – dzięki opisom i komentarzom Stokes, która ze znawstwem prowadzi czytelnika przez pasjonujący ją (a jej sugestywna pasja wręcz się udziela!) temat.

Kolejne części przewodnika – po dorobku Hensel i po dedykowanych jej opracowaniach –obejmują, poza zarysowującym genezę powstania tej książki wstępem, m.in. Biographies [Biografie], z  podrozdziałami szeregującymi publikacje na temat życia samej Fanny, ale też mówiące o niej i rodzinie Mendelssohnów, o niej i Feliksie Mendelssohnie-Bartholdym, ogólnie o całej familii, przyjaciołach, nadto o Fanny jako pianistce, wreszcie zaś – ujęcia beletrystyczne; Conversations within Hensel Scholarship [Dyskusje w ramach badań naukowych nad Fanny Hensel], czyli głosy w debacie podjętej czy to na łamach prasy, czy w zbiorowych publikacjach książkowych; Sources, Documentary Studies, and Catalogs [Źródła, badania źródłowe i katalogi] z wyszczególnieniem – także tematycznych – katalogów: dzieł Hensel (w rękopisach drukach i faksymiliach), badań odnoszących się ściśle do źródeł i archiwów, dedykowanych artystce wystaw. W części Letters, Documents, and Memoirs [Listy, dokumenty i wspomnienia] odrębnie potraktowano korespondencję, dokumenty pamiętnikarskie z epoki oraz teksty retrospektywne; w Studies of Works and Genres [Studia nad utworami i gatunkami] oddzielono generalne refleksje nad dorobkiem Hensel od literatury dotyczącej jej dzieł chóralnych, pieśni na głos solo lub duet, muzyki fortepianowej, kameralnej i pozostałych gatunków; w Compositional Influences [Wpływy innych kompozytorów] autorka skupia się naturalnie na relacjach między Fanny i Feliksem Mendelssohnami, lecz znajdziemy tu także odwołania do śladów odciśniętych na jej twórczości przez muzykę Bacha i Beethovena. Rozdział Cultural Studies [Badania kulturoznawcze] kataloguje badania nad kulturą salonów, studiami religioznawczymi, feministycznymi i gender studies.

Imponujący, rzetelny i przejrzyście posegregowany zbiór ukoronowany jest indeksami dzieł Hensel, autorów zgromadzonych w niniejszym przewodniku publikacji oraz indeksem generalnym.

Bez żadnych wątpliwości stwierdzamy, że ocena pracy Laury K.T. Stokes może być tylko jedna: to publikacja konieczna i nieodzowna, by nadać bieg jakimkolwiek dalszym badaniom nad Fanny Hensel – i co tu kryć: chciałoby się, aby również inni kompozytorzy i kompozytorki doczekali się podobnych opracowań.